Η Αθήνα στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ναυτιλιακής στρατηγικής

Με επιτυχία ολοκληρώθηκε σήμερα στο Ίδρυμα Ευγενίδου η συνάντηση υψηλού επιπέδου (high-level meeting) με αντικείμενο την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τη Ναυτιλιακή Βιομηχανία και της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τους Λιμένες. 

Η εκδήλωση διοργανώθηκε από τη Waterborne Technology Platform σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ευγενίδου, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, συγκεντρώνοντας κορυφαίους εκπροσώπους του ευρωπαϊκού ναυτιλιακού οικοσυστήματος. 

Η φιλοξενία της συνάντησης στο Ίδρυμα Ευγενίδου αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς εντάσσεται στο επετειακό έτος των 70 χρόνων προσφοράς του στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Σε μια κρίσιμη καμπή για τον μετασχηματισμό της ναυτιλίας, το Ίδρυμα αναδεικνύεται σε κόμβο γνώσης και διαλόγου για τις δεξιότητες και τις τεχνολογίες που θα καθορίσουν το μέλλον του κλάδου. 

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος για τις Βιώσιμες Μεταφορές και τον Τουρισμό, Απόστολος Τζιτζικώστας, έδωσε το στίγμα της νέας εποχής, υπογραμμίζοντας ότι η απανθρακοποίηση αποτελεί πλέον ζήτημα στρατηγικής αυτονομίας και ανταγωνιστικότητας για την Ευρώπη. Αναφερόμενος στη νέα Ευρωπαϊκή Βιομηχανική Ναυτιλιακή Στρατηγική και στη Στρατηγική για τους Λιμένες, τόνισε ότι «ο στόχος μας είναι σαφής: λιμένες που δεν είναι μόνο αποδοτικοί, ανταγωνιστικοί και βιώσιμοι, αλλά και ασφαλείς, ανθεκτικοί και πλήρως ευθυγραμμισμένοι με τα στρατηγικά συμφέροντα της Ευρώπης. Η επιτυχία των στρατηγικών αυτών θα κριθεί στην εφαρμογή τους. Συμπράξεις για θαλάσσιες μεταφορές μηδενικών εκπομπών ευθυγραμμίζουν τους στόχους πολιτικής με τις βιομηχανικές πραγματικότητες, επιταχύνοντας την πρόοδο. Στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να υστερεί — πρέπει να ηγηθεί». 

Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία διεθνούς συντονισμού:
«Πρέπει πρώτα να διαμορφώσουμε κοινό έδαφος εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη συνέχεια με τους διεθνείς εταίρους μας. Αν θέλουμε ένα ανταγωνιστικό μέλλον, είναι απαραίτητη μια παγκόσμια συμφωνία στον IMO, ώστε να διασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού». 

Ο Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Βασίλης Κικίλιας, ανέδειξε τη στρατηγική σημασία της διοργάνωσης για τη χώρα, επισημαίνοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως βασικού διαμορφωτή των ευρωπαϊκών εξελίξεων. «Επιδιώξαμε, σε συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς εταίρους, την ενίσχυση των δεξιοτήτων (upskilling), την επανεκπαίδευση (reskilling) και τη βελτίωση των τεχνικών εργαλείων, ώστε να ενδυναμώσουμε τη ναυτιλία — τη βαριά βιομηχανία της χώρας. Η προσπάθεια αυτή αποδίδει καρπούς. Ωστόσο, απαιτείται συνοχή και ρεαλισμός. Το αρχικό σχέδιο ήταν μαθηματικά ανεφάρμοστο και μη βιώσιμο, καθώς ο κλάδος δεν μπορεί να αντέξει επιβαρύνσεις τέτοιου μεγέθους για την επίτευξη των στόχων μηδενικών εκπομπών». 

Ο Πρόεδρος του Ιδρύματος Ευγενίδου, Λεωνίδας Δημητριάδης- Ευγενίδης, ανέδειξε την ανάγκη σύνδεσης της ευρωπαϊκής ναυτιλιακής στρατηγικής με τις παγκόσμιες πραγματικότητες και την εμπειρία χωρών με ισχυρή ναυτιλία, όπως η Ελλάδα.

«Η ναυτιλία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των στρατηγικών αποφάσεων. Το ζητούμενο είναι η ευρωπαϊκή μετάβαση—μέσω πρωτοβουλιών όπως το Waterborne—να παραμείνει παγκόσμια συντονισμένη και να μη δημιουργήσει κατακερματισμό.» 

Υπογράμμισε τον ρόλο του International Maritime Organization ως πλαισίου συνοχής, επισημαίνοντας παράλληλα τη σημασία της ελληνικής ναυτιλίας ως παράγοντα ρεαλισμού στη συζήτηση. «Η απανθρακοποίηση πρέπει να είναι παγκόσμια συντονισμένη, ρεαλιστική και, πάνω απ’ όλα, ασφαλής.» Παράλληλα, τόνισε τη σημασία της εκπαίδευσης και των δεξιοτήτων για την επιτυχή υλοποίηση της μετάβασης.

Στην εναρκτήρια ομιλία του, ο Jaap Gebraad, Γενικός Γραμματέας της Τεχνολογικής Πλατφόρμας Waterborne TP , τόνισε τη σημασία των εννέα Τεχνολογικών  Οδικών Χαρτών (Technology Roadmaps), που καλύπτουν κρίσιμους τομείς όπως η ναυτιλία μικρών αποστάσεων, τα λιμενικά οικοσυστήματα και η γαλάζια οικονομία. Σημειώθηκε ότι η Ευρώπη διαθέτει το 35% του παγκόσμιου στόλου και το 50% του ναυτιλιακού εξοπλισμού, γεγονός που την καθιστά παγκόσμια δύναμη που πρέπει να ενισχυθεί μέσω συντονισμένων επενδύσεων. Τόνισε ότι τα επιτεύγματα της Σύμπραξης της Waterborne με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Ναυτιλία Μηδενικών Εκπομπών είναι απτά και η ανανέωσή της θα είναι το κλειδί για έναν ανταγωνιστικό, ανθεκτικό και βιώσιμο ναυτιλιακό τομέα, μέσω της συγκέντρωσης δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων.

Η Ελίζα Βόζεμπεργκ, Πρόεδρος της Επιτροπής Μεταφορών και Τουρισμού του Ευρωκοινοβουλίου, τόνισε ότι «η ναυτιλία αποτελεί διαχρονικά βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ανάπτυξης και σήμερα είναι πιο κρίσιμη από ποτέ. Καθώς το μεγαλύτερο μέρος του εξωτερικού εμπορίου της ΕΕ γίνεται δια θαλάσσης, ο κλάδος λειτουργεί ως οικονομικός και στρατηγικός μοχλός σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον. Οι γεωπολιτικές εντάσεις, ο αυξανόμενος ανταγωνισμός, οι πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες και η κλιματική κρίση απαιτούν καινοτόμες, βιώσιμες λύσεις. Για αυτό, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ναυτιλίας αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα, με τις νέες στρατηγικές για τη ναυτιλιακή βιομηχανία και τους λιμένες να διαμορφώνουν το μέλλον του κλάδου σε μια κρίσιμη συγκυρία».

Στα θεματικά πάνελ αναδείχθηκαν καίρια ζητήματα: 

Θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, ακτοπλοΐα και νησιωτικότητα
Η συζήτηση μεταξύ των Μανώλη Κουτουλάκη, Γενικού Γραμματέα Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, Γιώργου Αλεξανδράτου, Προέδρου του Ελληνικού Επιμελητήριου Ναυτιλίας, Ευστράτιου Απέργη,  Αντιπροέδρου του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας (ΣΕΕΝ) και της Έλπης Πετράκη, Γενικής Γραμματέα της Ελληνικής Ένωσης για τη Ναυτιλία Μικρών Αποστάσεων και εκπροσώπου του Ευρωπαϊκού Δικτύου της Ναυτιλίας Μικρών Αποστάσεων, υπό το συντονισμό του Jaap Gebraad, ανέδειξε τον κρίσιμο ρόλο της ακτοπλοΐας στη διασύνδεση των νησιών και την εδαφική συνοχή της Ε.Ε. Έμφαση δόθηκε στις προκλήσεις της νησιωτικότητας και στην ανάγκη για βιώσιμες, ανθεκτικές θαλάσσιες μεταφορές. Το short sea shipping αναγνωρίστηκε ως βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής μεταφορικής πολιτικής, συμβάλλοντας στη μείωση της συμφόρησης και στην πράσινη μετάβαση. Κεντρικό θέμα αποτέλεσε η σύνδεση καινοτομίας, υποδομών και ανθρώπινου κεφαλαίου ως προϋπόθεση για τον μετασχηματισμό του κλάδου. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη Σύμπραξη για τη Ναυτιλία Μηδενικών Εκπομπών, που λειτουργεί ως μοχλός επενδύσεων, με σημαντική μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων. 

Παράλληλα, σημειώθηκε ότι το κόστος ναυπήγησης νέων πλοίων έχει υπερδιπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια, γεγονός που καθιστά τη μετάβαση ιδιαίτερα απαιτητική για τον κλάδο. Υπογραμμίστηκε η ανάγκη μέρος των εσόδων από το EU ETS να επιστρέφουν στοχευμένα στον Ναυτιλιακό τομέα, προκειμένου να στηριχθεί η χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης.Τέλος, επισημάνθηκε ότι η συνάντηση προετοιμάζει το έδαφος για την επικείμενη δημόσια διαβούλευση (Μάιος–Ιούνιος 2026) σχετικά με τους Τεχνολογικούς Οδικούς Χάρτες, οι οποίοι θα καθορίσουν τη μελλοντική πορεία του τομέα. 

Ενίσχυση της ναυπηγικής ικανότητας της Ευρώπης και της τεχνολογικής της ηγεσίας 
Στην συζήτηση του δημοσιογράφου Μιχάλη Ψύλο, Διευθυντή του Naftemporiki.gr με τον Προέδρο και Διευθύνοντα  Σύμβουλο  της ONEX Shipyards & Technologies Group, Πάνο Ξενοκώστα, ο κ. Ξενοκώστας ανέφερε ότι «η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να ενεργοποιείται με δύο παράλληλες δυναμικές: από τη μία, τη ναυτιλιακή αμυντική βιομηχανία που ήδη προσελκύει σημαντικά κεφάλαια, και από την άλλη, την εμπορική ναυτιλία, όπου η πρόοδος παραμένει κυρίως σε επίπεδο σχεδιασμού. Η Ελλάδα αποτελεί τον νότιο πυλώνα της ευρωπαϊκής ναυτιλίας και βασικό θαλάσσιο κόμβο. Η πρόκληση είναι να μετατραπούμε από καταναλωτές σε παραγωγούς και εξαγωγείς ναυτιλιακής τεχνολογίας» συμπληρώνοντας ότι «απαιτείται ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα που θα διασφαλίζει ότι οι επενδύσεις παραμένουν εντός Ευρώπης, με έμφαση στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση, στην ενίσχυση των εξαγωγών και στην ενσωμάτωση κοινωνικών και ενεργειακών κριτηρίων. Χρειαζόμαστε μια πραγματική “συμμαχία της θάλασσας” σε ευρωπαϊκό επίπεδο.» 

Ναυτιλιακή Τεχνολογία 
Υπό το συντονισμό του Pieter Huyskens, Group Director of RD&I at Damen Shipyards Holding το πάνελ ανέδειξε ότι η ναυτιλιακή τεχνολογία βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή, με αιχμή την καινοτομία, την πράσινη μετάβαση και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Κοινός τόπος αποτέλεσε η ανάγκη στενότερης συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και ενίσχυσης της βιομηχανικής σύμπραξης. Η Ελένη Πολυχρονοπούλου, Πρόεδρος της Hemexpo, υπογράμμισε τη σημασία δοκιμών και αξιολόγησης τεχνολογιών, καθώς και την ανάγκη για αυτοματοποίηση και αναβάθμιση δεξιοτήτων των πληρωμάτων. Η Maja Novakovic, Πρόεδρος του Waterborne Technology Platform εστίασε στη σημασία κατανόησης των αναγκών της αγοράς και στη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως βάση για την καινοτομία. Ο Βασίλης Κορκίδης, Πρόεδρος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς, ανέδειξε δομικά προβλήματα, όπως η έλλειψη νέων καυσίμων και οι περιορισμοί για SMEs, τονίζοντας την ανάγκη ενίσχυσης των clusters και της ευρωπαϊκής αυτάρκειας. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων απαιτεί σημαντικό χρόνο ωρίμανσης, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ έρευνας και αγοράς, την ενοποίηση μικρότερων έργων σε μεγαλύτερες πρωτοβουλίες, καθώς και την αποφυγή κατακερματισμού του ρυθμιστικού πλαισίου σε διεθνές επίπεδο. Συνολικά, επισημάνθηκε ότι απαιτείται πιο στοχευμένη στρατηγική και επενδύσεις για τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας.

Οικοσυστήματα λιμένων 
Το πάνελ, το οποίο συντόνισε ο Executive Director της Marlogmind PC καθ. Σωτήριος Θεοφάνης,  ανέδειξε τον μετασχηματισμό των λιμένων από απλές υποδομές μεταφοράς σε σύνθετα, πολυλειτουργικά οικοσυστήματα με κομβικό ρόλο στη συνδεσιμότητα, την ενεργειακή μετάβαση και την περιφερειακή ανάπτυξη. Ο Απόστολος Παπαποστόλου, Πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων, ανέδειξε τον ρόλο των λιμένων στη σταθερότητα και τη ναυσιπλοΐα, επισημαίνοντας την ανάγκη για ψηφιοποίηση λειτουργιών και σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο, ιδιαίτερα σε περιβαλλοντικά ζητήματα και υποχρεώσεις διαχείρισης δεδομένων. Αναφέρθηκε στα διαφορετικά μοντέλα παραχώρησης, με κυρίαρχο το landlord model αλλά και υβριδικές προσεγγίσεις, ενώ πρότεινε τη δημιουργία εθνικού μητρώου λιμενικών εγκαταστάσεων για ενίσχυση της διαφάνειας. Η Έλενα Αθουσάκη, Chief Sustainability Officer, Motor Oil Group, υπογράμμισε ότι το LNG λειτουργεί ως βασικό μεταβατικό καύσιμο, αν και η ωρίμανσή του ήταν χρονοβόρα, και τόνισε την ανάγκη σταθερού ευρωπαϊκού πλαισίου για την κατεύθυνση επενδύσεων, καθώς και ενίσχυσης της ασφάλειας σε μικρές λιμενικές υποδομές. Ο Νίκος Μερτζανίδης, Manager, European Government Affairs, CLIA, υποστήριξε ότι τα λιμάνια εξελίσσονται σε ενεργειακούς κόμβους και ότι το LNG πρέπει να αναγνωριστεί πλήρως ως μεταβατικό καύσιμο, εκφράζοντας αισιοδοξία για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Ο Μηνάς Παπαδάκης, Διευθύνων Σύμβουλος του Οργανισμού Λιμένος Ηρακλείου, τόνισε ότι τα μικρά και μεσαία λιμάνια είναι κρίσιμα για τη συνοχή, επισημαίνοντας πως το βασικό έλλειμμα δεν είναι στρατηγικής αλλά υλοποίησης. Τέλος, επισημάνθηκε ότι η μετάβαση των λιμένων προσκρούει σε ένα δομικό έλλειμμα συντονισμού μεταξύ ναυτιλιακού τομέα, υποδομών και ρυθμιστικού πλαισίου, γεγονός που καθιστά αναγκαία την επιτάχυνση των επενδύσεων, την απλούστευση των χρηματοδοτικών μηχανισμών και τη διαμόρφωση σαφών κανόνων για την αποτελεσματική υλοποίηση των έργων.

Δεξιότητες, εκπαίδευση και ποιοτικές θέσεις εργασίας
Το πάνελ ανέδειξε τον κρίσιμο ρόλο του ανθρώπινου δυναμικού στη βιώσιμη και τεχνολογική μετάβαση της ναυτιλίας. Ο Διοικητής του Ιδρύματος Ευγενίδου, καθ. Ιωάννης Γκόλιας υπογράμμισε ότι, πέρα από την τεχνική κατάρτιση, καθοριστικής σημασίας είναι οι δεξιότητες λήψης αποφάσεων σε σύνθετα περιβάλλοντα, με προσαρμοσμένη κρίση συνδυάζοντας επίγνωση της κατάστασης σε πολύπλοκα συστήματα, κριτική σκέψη υπό συνθήκες πίεσης, αυτοπεποίθηση για δράσεις σε περιβάλλοντα αβεβαιότητας. Ικανότητες που αποκτιούνται  μέσα από την βιωματική εκπαίδευση και πραγματικές εμπειρίες και που οδηγούν σε ανθεκτικότητα για ενέργειες υπό μη αναμενόμενες συνθήκες. Ο Κωνσταντίνος Σαβιολίδης, Διευθυντής Ναυτικής Εκπαίδευσης του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής εστίασε στην ανάγκη εκσυγχρονισμού της ναυτικής εκπαίδευσης και ενίσχυσης της διασύνδεσής της με την αγορά εργασίας. Η Έλπη Πετράκη, Πρόεδρος της WISTA International, ανέδειξε την παγκόσμια ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης ναυτικών και τη σημασία ανάπτυξης πολυδιάστατων δεξιοτήτων, με έμφαση στα soft skills και τη δια βίου μάθηση. Υπό τον συντονισμό της καθηγήτριας Μαρίας Μποϊλέ, Συντονίστριας της Waterborne TP, κοινό συμπέρασμα αποτέλεσε ότι η επένδυση σε δεξιότητες, εκπαίδευση και εμπειρία είναι προϋπόθεση για ποιοτικές θέσεις εργασίας και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του κλάδου.

Σχετικά με την Waterborne Technology Platform 
Η Waterborne Technology Platform (TP) συγκεντρώνει φορείς από ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των θαλάσσιων μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων πλοιοκτητών, ναυπηγείων, κατασκευαστών εξοπλισμού, λιμένων, παροχών ενέργειας, υποδομών και υπηρεσιών, νηογνωμόνων, πανεπιστημίων και ερευνητικών ιδρυμάτων. Στόχος της είναι να διασφαλίζει ότι οι προτεραιότητες στην έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία (RD&I), καθώς και η εφαρμογή των καινοτομιών, ανταποκρίνονται τόσο στις ανάγκες της βιομηχανίας όσο και στους στόχους του ευρύτερου ευρωπαϊκού πολιτικού σχεδιασμού. Επιπλέον, από το 2021, η Waterborne TP συντονίζει την ιδιωτική πλευρά της Σύμπραξης για τη Ναυτιλία Μηδενικών Εκπομπών σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σήμερα η Waterborne TP αριθμεί 130 μέλη από 19 κράτη-μέλη της ΕΕ και 4 ευρωπαϊκές χώρες συνδεδεμένες με το πρόγραμμα Horizon Europe.  

70 Χρόνια Ίδρυμα Ευγενίδου
Το Ίδρυμα Ευγενίδου είναι μέλος της  Waterborne από το 2024, και αποτελεί θεσμικό εταίρο του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής για την γαλάζια οικονομία, με έμφαση στις δεξιότητες που απαιτούνται για τα επαγγέλματα που σχετίζονται με τη θάλασσα.  Το 2026 αποτελεί ορόσημο για το Ίδρυμα Ευγενίδου, καθώς συμπληρώνει 70 χρόνια αδιάλειπτης και πολυδιάστατης προσφοράς στην εκπαίδευση, τη γνώση και την καλλιέργεια δεξιοτήτων των νέων της χώρας μας. Το ταξίδι αυτό των 70 χρόνων είναι αποτέλεσμα συλλογικής προσπάθειας - ένα ταξίδι που έγινε μαζί με χιλιάδες ανθρώπους: μαθητές, εκπαιδευτικούς, οικογένειες, επιστήμονες, τεχνικούς και επαγγελματίες.
Το Ίδρυμα Ευγενίδου διαθέτει εκτεταμένη εμπειρία στη ναυτική και επαγγελματική εκπαίδευση, στην έκδοση εκπαιδευτικών συγγραμμάτων –με περισσότερα από 48 εκατομμύρια βιβλία καθώς και στην υλοποίηση δράσεων ψηφιακού μετασχηματισμού και ένα πλούσιο έργο Δωρεών και Υποτροφιών. Σε συνδυασμό με τις υποδομές του, που περιλαμβάνουν μία από τις μεγαλύτερες Εκθέσεις Επιστήμης και Τεχνολογίας στην Ευρώπη και ένα από τα πλέον σύγχρονα ψηφιακά Πλανητάρια, εκπαιδευτικά εργαστήρια αιχμής, Βιβλιοθήκη, Συνεδριακό Κέντρο, και το νέο Ινστιτούτου Κατάρτισης και Ανάπτυξης Δεξιοτήτων διαθέτει την οργανωτική και τεχνική βάση για τη μεταφορά γνώσης στο ευρύ κοινό στην τεχνική εκπαίδευση.