Το διαστημικό τηλεσκόπιο Euclid του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος ESA ανακάλυψε 31 από τα αρχαιότερα κβάζαρ που έχουν εντοπιστεί ποτέ. Δύο μάλιστα απ’ αυτά είναι τα πλέον αρχέγονα που έχουν ανιχνευθεί μέχρι σήμερα. Καθώς ενεργοποιούνται από τις κολοσσιαίες μαύρες τρύπες που φιλοξενούν στους πυρήνες τους, τα δύο κβάζαρ λάμπουν με το φως ενός τρισ. ήλιων το καθένα και τα βλέπουμε όπως ήταν, όταν το Σύμπαν είχε ηλικία μόλις 670 εκατ. ετών.

Τα κβάζαρ αντιπροσωπεύουν μια σχετικά σύντομη περίοδο στη ζωή ενός γαλαξία, στη διάρκεια της οποίας μεγάλες ποσότητες ύλης στροβιλίζονται όλο και πλησιέστερα προς την υπερμαζική μαύρη τρύπα που βρίσκεται στον πυρήνα τους και, καθώς υπερθερμαίνονται, απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας. Συχνά μάλιστα η εκτυφλωτική λάμψη ενός κβάζαρ υπερβαίνει τη φωτεινότητα του γαλαξία που το φιλοξενεί κατά εκατοντάδες έως χιλιάδες φορές.

Η αναζήτηση των πρωταρχικών κβάζαρ του Σύμπαντος είναι σημαντική, γιατί μεταξύ άλλων θα βοηθήσει τους επιστήμονες να διερευνήσουν σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος τον τρόπο με τον οποίο σχηματίστηκαν οι πρώτες υπερμαζικές μαύρες τρύπες και οι πρώτοι γαλαξίες. Ωστόσο, τα κβάζαρ της μακρινής εκείνης  εποχής είναι δύσκολο να εντοπιστούν.

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Euclid, που τέθηκε σε λειτουργία το 2023, διερευνά σε βάθος αυτό το «κεφάλαιο» της αρχαίας κοσμικής ιστορίας, με συναρπαστικά μέχρι στιγμής αποτελέσματα. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Astronomy & Astrophysics, το τηλεσκόπιο έχει ήδη ανακαλύψει 31 νέα κβάζαρ στο πρώιμο Σύμπαν, φτάνοντας μέχρι την εποχή κατά την οποία είχε μόλις το 5% της σημερινής του ηλικίας.

Σύμφωνα με τον Daming Yang, κύριο συγγραφέα της μελέτης από το Πανεπιστήμιο του Leiden της Ολλανδίας, «εντοπίζοντας και μελετώντας αυτά τα πρώιμα κβάζαρ, μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα το πώς σχηματίστηκαν και αναπτύχθηκαν τόσο γρήγορα – ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της αστροφυσικής».

Η νέα αυτή μελέτη περιλαμβάνει και 12 νέα κβάζαρ, τα οποία είχαν ήδη σχηματιστεί όταν το Σύμπαν είχε ηλικία μικρότερη των 770 εκατ. ετών. Τα δύο αρχαιότερα από αυτά είναι και τα αρχαιότερα κβάζαρ που έχουμε ανακαλύψει μέχρι σήμερα, καθώς είχαν ήδη εμφανιστεί μέσα στα πρώτα 670 εκατ. χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη.

Όπως δήλωσε πρόσφατα η Valeria Pettorino, επιστήμονας του Προγράμματος Euclid, «τα αρχέγονα κβάζαρ είναι σπάνιες ανακαλύψεις. Έχουν μεγάλο ενδιαφέρον από μόνα τους, αλλά αποτελούν επίσης «χρονομηχανές» που μας επιτρέπουν να εξερευνήσουμε το πρώιμο Σύμπαν και να κατανοήσουμε το πώς δημιουργήθηκε η πρωταρχική γενιά των γαλαξιών».

Φωτογραφία: Καλλιτεχνική αναπαράσταση ενός κβάζαρ (Credit: ESO/M. Kornmesser).

Πηγή: ESA - Euclid discovers the most ancient quasar in the Universe

π