Το πλανητικό νεφέλωμα Μάτι της Γάτας βρίσκεται περίπου 4.400 έτη φωτός μακριά, στον αστερισμό του Δράκου, και είναι ένα από τα πιο γνωστά, αλλά και τα πιο πολύπλοκα νεφελώματα αυτού του τύπου. Αυτή η νέα και σύνθετη εικόνα του νεφελώματος δημιουργήθηκε από τα διαστημικά τηλεσκόπια Hubble και Euclid. 

Σε γενικές γραμμές, τα πλανητικά νεφελώματα σχηματίζονται στα τελευταία στάδια της ζωής των άστρων που έχουν παραπλήσια μάζα με τον Ήλιο. Όταν, δηλαδή, το υδρογόνο στον πυρήνα ενός τέτοιου άστρου μετατραπεί σε ήλιο, οι εξωτερικές του στοιβάδες διογκώνονται κατά πολύ και, καθώς η επιφανειακή του θερμοκρασία μειώνεται, το ορατό φως που εκπέμπει, μετατοπίζεται προς το κόκκινο. Στα τελευταία στάδια της ζωής του, δηλαδή, τα άστρο μετατρέπεται σε κόκκινο γίγαντα. Δεν παραμένει, όμως, σ’ αυτό το στάδιο για πολύ. Όταν το ήλιο στον πυρήνα του μετατραπεί σε άνθρακα και οξυγόνο, οι πυρηνικές αντιδράσεις θα σβήσουν για πάντα. Το άστρο, τότε, θα εκτινάξει τις εξωτερικές του στοιβάδες στο Διάστημα, σχηματίζοντας ένα διαστελλόμενο νέφος αερίων και αποκαλύπτοντας τον υπέρθερμο πυρήνα του, που έχει συμπιεστεί σε έναν λευκό νάνο. 

Οι εικόνες του Euclid στο εγγύς υπέρυθρο και στο ορατό αναδεικνύουν μία άλω αερίων, τα οποία απομακρύνονται από την φωτεινή κεντρική περιοχή του νεφελώματος. Ο δακτύλιος αυτός των αέριων υλικών εκτινάχθηκε από το μητρικό άστρο του νεφελώματος σε ένα προηγούμενο στάδιο, προτού δηλαδή σχηματιστεί το κύριο νεφέλωμα που βλέπουμε στο κέντρο. 

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble, από την άλλη, εστίασε στον πυρήνα του νεφελώματος, αποκαλύπτοντας μια ιδιαίτερα σύνθετη δομή από πολλαπλές στιβάδες αέριων υλικών, νηματοειδείς δομές και κόμβους μεγαλύτερης πυκνότητας, η οποία υποδηλώνει ότι το μητρικό άστρο δεν εκτόξευσε τα υλικά του σε μία μόνο, αλλά σε αρκετές περισσότερες «εξάρσεις», στην διάρκεια χιλιάδων ετών. 

Credit: ESA/Hubble & NASA, ESA Euclid/Euclid Consortium/NASA/Q1-2025, J.-C. Cuillandre & E. Bertin (CEA Paris-Saclay), Z. Tsvetanov 

π